HAM RADIO 101 · BAND PLAN
ทำไม “ความถี่ที่ว่าง” ถึงไม่ได้แปลว่าเราส่งได้ทุกช่อง — ทำความเข้าใจแบนด์แพลน (Band Plan) ย่าน 2 เมตร และการใช้ความถี่ให้ถูกต้อง เพื่อให้ทุกคนในย่านได้ใช้คลื่นร่วมกันอย่างเป็นระเบียบ
แบนด์แพลนคืออะไร ทำไมต้องมี
แบนด์แพลน (Band Plan) คือ “ผังการใช้ความถี่” ที่ตกลงกันว่าช่วงความถี่ไหนควรใช้ทำอะไร เช่น ช่วงไหนสำหรับพูดคุยด้วยเสียง (Simplex) ช่วงไหนสำหรับสถานีทวนสัญญาณ (Repeater) ช่วงไหนสงวนไว้ให้ดาวเทียม หรือช่วงไหนเป็นช่องฉุกเฉิน การมีผังนี้ทำให้นักวิทยุหลายพันคนใช้คลื่นย่านเดียวกันได้โดยไม่กวนกัน เปรียบเหมือน “ช่องจราจร” บนถนนเส้นเดียว
สำหรับประเทศไทย การจัดสรรย่าน VHF 144 – 147 MHz (ย่าน 2 เมตร) เป็นไปตามประกาศ กสทช. การส่งผิดช่วง เช่น ไปพูดคุยทับช่องดาวเทียมหรือช่องฉุกเฉิน ไม่เพียงผิดระเบียบ แต่ยังอาจไปรบกวนการสื่อสารที่สำคัญของผู้อื่นด้วย
3 จุดที่ต้องจำให้ขึ้นใจ
นอกจากนี้ยังมี สถานีทวนสัญญาณ (Repeater) รวม 26 คู่ความถี่ ที่แยก “ความถี่รับ (Rx)” กับ “ความถี่ส่ง (Tx)” ออกจากกัน การใช้งานรีพีทเตอร์จึงต้องตั้งค่าคู่ความถี่และออฟเซ็ต (Offset) ให้ถูกต้อง จึงจะเข้าใช้งานได้
ตารางแบนด์แพลน 144 – 147 MHz (ฉบับเต็ม)
| ช่วงความถี่ (MHz) | ลักษณะการใช้งาน (Mode / Application) |
|---|---|
| 144.0000 – 144.1000 | CW และการสะท้อนผิวดวงจันทร์ (EME) · 144.0500 = ช่องเรียกขาน CW |
| 144.1000 – 144.1500 | CW, เครื่องจักรกำเนิดสัญญาณ (MGM) และ EME |
| 144.1500 – 144.3750 | SSB และการสะท้อนหางดาวตก (MS) · 144.2000 = ช่องเรียกขาน SSB |
| 144.3900 | ระบบกำหนดตำแหน่งอัตโนมัติ (APRS) |
| 144.4125 – 144.4375 | สัญญาณข้อมูล (Data/Packet), RTTY, ภาพ (Image), SSTV และ MCW |
| 144.4500 – 144.4900 | สถานีให้สัญญาณ (Beacon) · 144.4900 = Beacon แบบ WSPR |
| 144.5125 – 144.8875 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 1 – 31) |
| 144.9000 | ช่องเรียกขานและแจ้งเหตุทั่วไป (Calling) (ช่อง 32) |
| 144.9125 – 144.9875 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 33 – 39) |
| 145.0000 | ช่องเรียกขานและแจ้งเหตุฉุกเฉิน (Emergency) และประสานงานรัฐ (ช่อง 40) |
| 145.0125 – 145.1250 | ความถี่รับ (Rx) สำหรับสถานีทวนสัญญาณ (Repeater คู่ที่ 1 – 10) |
| 145.1375 – 145.4375 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 41 – 65) |
| 145.4500 – 145.4875 | การติดต่อประเภทเสียง / กิจกรรมพิเศษ (Simplex ช่อง 66 – 69) |
| 145.5000 – 145.5375 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 70 – 73) |
| 145.5500 – 145.6000 | ติดต่อเสียง/ข้อมูล เชื่อมโยงผ่านโครงข่ายอื่น (ช่อง 74 – 78) |
| 145.6125 – 145.7250 | ความถี่ส่ง (Tx) สำหรับสถานีทวนสัญญาณ (Repeater คู่ที่ 1 – 10) |
| 145.7375 – 145.7875 | ติดต่อเสียง เชื่อมโยงผ่านโครงข่ายอื่น (ช่อง 79 – 83) |
| 145.8000 – 146.0000 | รับส่งสัญญาณระหว่างดาวเทียมวิทยุสมัครเล่นกับสถานีภาคพื้นดินเท่านั้น |
| 146.0125 – 146.2000 | ความถี่รับ (Rx) สำหรับสถานีทวนสัญญาณ (Repeater คู่ที่ 11 – 26) |
| 146.2125 – 146.2875 | ติดต่อเสียง/ข้อมูล เชื่อมโยงผ่านโครงข่ายอื่น (ช่อง 84 – 89) |
| 146.3000 – 146.6000 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 90 – 115) |
| 146.6125 – 146.8000 | ความถี่ส่ง (Tx) สำหรับสถานีทวนสัญญาณ (Repeater คู่ที่ 11 – 26) |
| 146.8125 – 147.0000 | การติดต่อประเภทเสียง (Simplex ช่อง 116 – 131) |
ใช้ความถี่อย่างถูกต้อง
สรุปมารยาทและหลักปฏิบัติสำคัญที่นักวิทยุสมัครเล่นทุกคนควรยึดถือ เพื่อให้ย่านความถี่เป็นระเบียบและปลอดภัยสำหรับทุกคน
สรุปสั้น ๆ:
- ฟังก่อนส่งทุกครั้ง — ให้แน่ใจว่าช่องนั้นว่างจริง ๆ ก่อนกดคีย์
- เรียกที่ช่องเรียกขานและแจ้งเหตุ แล้วย้ายช่อง — ทักทายที่ 144.900 เสร็จแล้ว QSY ไปช่องซิมเพล็กซ์ที่ว่าง
- เว้นช่องฉุกเฉิน 145.000 ไว้เสมอ — ไม่ใช้พูดคุยทั่วไป
- ใช้รีพีทเตอร์ให้ถูกคู่ — ตั้ง Rx/Tx และออฟเซ็ตให้ตรงกับสถานี
- ไม่ส่งทับช่วงดาวเทียม 145.8 – 146.0 MHz
- แจ้งสัญญาณเรียกขาน (Callsign) ที่ กสทช. ออกให้ ทุกครั้งที่ออกอากาศ
อ้างอิง: ประกาศคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เรื่อง หลักเกณฑ์การอนุญาตและกำกับดูแลกิจการวิทยุสมัครเล่น (ฉบับที่ ๒) · เรียบเรียงเพื่อการศึกษาโดยสมาคมนักวิทยุสมัครเล่นสุราษฎร์ธานี (HS8AS) — โปรดยืนยันค่าความถี่คู่รีพีทเตอร์ในพื้นที่กับทางสมาคมก่อนใช้งานจริง